آموزش گام به گام میناکاری روی سفال

هنر سفالگری از گذشته تا به امروز در میان مردم رواج داشته است. از دیرباز برای استفاده‌های روزمره از ظرف‌های سفالی استفاده می‌شده و عموم مردم این دسته ظرف‌ها را به کار می‌گرفتند. با گذر زمان و وجود عنصر و مواد دیگری همچون مس و سرامیک در ترکیبات ساخت ظروف، سفال بیشتر جنبه تزئینی به خود گرفت. نقش و نگارهایی که بر روی این دسته ظروف قرار گرفت، محبوبیت آن‌ها را افزایش داد. یکی از این نقوش، میناکاری می‌باشد. میناکاری روی سفال قدمت چندین ساله دارد و آوازه شهرت آن در تمام دنیا پیچیده‌است. برای آشنایی هر چه بیشتر با این هنر ارزنده و به یاد ماندنی مطالعه این مقاله مفید را در چارشین از دست ندهید.

میناکاری چیست؟

قبل از اینکه آموزش مینا کاری را مورد بررسی قرار دهیم، بهتر است، بدانیم میناکاری چیست؟ میناکاری هنری ظریف و کهن است که در آن سطوح فلزی (مانند مس، نقره یا طلا) یا سفالی با لایه‌ای از لعاب‌های رنگی معدنی پوشانده شده و سپس در کوره پخته می‌شود. این هنر، ترکیبی جادویی از آتش و خاک است، مواد معدنی طبیعی به رنگ‌های درخشان تبدیل می‌شوند و طرح‌هایی ماندگار خلق می‌کنند. میناکاری با سابقه‌ای بیش از ۵ هزار سال، عمدتاً در ساخت زیورآلات، ظروف تزیینی و آثار دکوراتیو به کار می‌رود و نمادی از زیبایی و اصالت ایرانی است.

[مطالعه بیشتر: بهترین گلدان سفالی]

وسایل و ابزارهای ضروری برای مینا کاری سفال

سفال خام، شابلون‌های میناکاری، استامپ (تمبر نقاشی)، سیاه‌قلم (قلم طراحی)، لعاب و پودر لعاب میناکاری، محلول بَس، سمباده نرم و مداد کپی از وسایل مورد نیاز میناکاری روی سفال هستند.

آموزش میناکاری روی سفال

از مراحل میناکاری روی سفال می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

سمباده کاری

اولین قدم برای مینا کاری سفال، سمباده کاری می‌باشد. در هنگام شکل دادن سفال یا قرار دادن در کوره آتش ممکن است تا سطحی از سفال شکل نامتعارفی به خود بگیرد. در نتیجه قبل از ایجاد نقش و نگار بر روی آن، سمباده کاری توصیه می‌شود. این کار نیاز به تخصص فرد در این زمینه دارد. به این صورت که عمل سمباده زنی را در یک جهت انجام دهید. در غیر اینصورت خط‌های نامنظمی بر روی سفال ایجاد می‌شود که از بین بردن آن‌ها تا حدودی غیر قابل انجام است.

تقسیم قسمت‌هایی از ظرف

در مرحله دوم آموزش میناکاری ظروف به دو دسته منظم و نامنظم تقسیم بندی می‌شوند. ظروف منظم همچون بشقاب می‌باشد که با کمک مرکز می‌توان آن را به بخش‌های مساوی تقسیم نمود. با کمک مداد ساده این کار در ظروف منظم صورت می‌گیرد. در ظروف نامنظم نیز به دلیل اینکه کار تقسیم کردن به صورت مساوی امکان پذیر نیست از شابلون‌های مخصوص به جهت ایجاد خطوط نامنظم استفاده می‌کنند.

شابلون زدن

بعد از پایان تقسیم بندی ظروف، مرحله شابلون آغاز می‌شود. وسایل مورد نیاز میناکاری روی سفال برای این قسمت مواردی نظیر شابلون و جوهر مخصوص است. به اینصورت که نقش‌های خود را به واسطه این نوع جوهر، آغشته و در بخش‌هایی که از قبل علامت زده شده، بچسبانید. نقش‌های بسیار ریز را می‌توان با کمک ابزارآلاتی همچون ماژیک نوک تیز و سوزن مخصوص بر روی سطح مورد نظر ایجاد کرد.

سیاه قلم

از مرحله‌های جذاب مراحل آموزش میناکاری روی سفال، هنر سیاه قلم می‌باشد. ابتدا پمپ مخصوصی که برای این کار تعبیه شده را آغشته به سیاه قلم کنید. سپس به آرامی بخش‌هایی که در مرحله شابلون زدن تعیین شده را سیاه قلم نمایید. توجه کنید که کشیدن سیاه قلم بسیار مهم می‌باشد و کیفیت طرح شما بستگی به کشیدن سیاه قلم دارد. به طوری که هر چه قدر خطوط صاف و بدون لرزش دست باشد، طرح شما جلوه بسیاری بهتری دارد.

لعاب کاری

لعاب کاری از مهم‌ترین مراحل میناکاری روی سفال محسوب می‌شود. در هنگام لعاب کاری باید رنگ‌های به کار گرفته‌شده را به طوری تعیین کنید که در کل سفال با یکدیگر سازگار باشند. در مرحله اول لعاب را آماده کنید و آن را داخل پمپ‌های مخصوص بریزید. بعد از آن سوزن لعاب را داخل نقوش کشیده و شروع به رنگ آمیزی نقش‌های مورد نظر کنید. این نکته را به یاد داشته باشید که سوزن را به مقدار زیادی به ظرف فشار ندهید و حتما قبل از استفاده از پمپ، آن را به خوبی تکان داده تا لعاب و آب به خوبی با یکدیگر ترکیب شوند.

قرار دادن ظرف میناکاری شده در کوره

بعد از لعاب کاری، سفالگر با پاشیدن ماده‌ای به نام فرد لعاب روی ظرف را ضد آب می‌کند. بعد از آن نوبت به قرارگیری در کوره می‌رسد. با توجه به نوع لعاب، پختن سفال میناکاری در کوره نیز تعیین می‌گردد. به همین منظور مراحل پخت به سه دسته نرم، متوسط و سخت تقسیم بندی می‌شود. به طور کلی با توجه به مقاومت در برابر هوازدگی، درصد سرب و مقاومت در برابر اسید درجه حرارت سفال مورد نظر تعیین می‌شود. در حالت عادی برای پخت به دمای ۹۰۰ درجه نیازمند هستید.

آموزش میناکاری روی سفال بدون کوره

کسانی که به کوره دسترسی ندارند، می‌توانند از آموزش مینا کاری روی سفال در منزل را یاد بگیرند.

1. بعد از آماده کردن سفال، طرح مورد نظر را با استفاده از رنگ‌های سرد و سیاه قلم‌ سرد به سفال منتقل کنید.
2. بعد از خشک شدن رنگ‌ها، لایه‌ای منظم از رزین و وارنیش را روی سطح کار بزنید. با این کار شما می‌توانید میناکاری روی سفال بشقاب یا هر وسیله‌ی دیگر را انجام دهید.

نکات مهم برای میناکاری روی سفال

در حین انجام طرح میناکاری روی سفال باید نکاتی را در نظر گرفت که عبارتند از:

1. انتخاب سفال مناسب: برای تهیه‌ی ظروف سفالی میناکاری، فقط از سفال در پخت اولیه با سطح صاف و بدون ترک استفاده کنید. سفال خام جذب لعاب را ناهموار می‌کند.
2. تمیزکاری کامل سطح: قبل از نقاشی، سفال را با الکل ۷۰٪ یا آب + سرکه تمیز کنید تا چربی و گردوخاک کاملاً حذف شود.
3. استفاده از محلول بَس با نسبت درست: نسبت ۱:۱:۲:۱۰ (صمغ عربی : صمغ درختی : گلیسیرین : آب) را رعایت کنید. چرا که صمغ زیاد، رنگ را کدر می‌کند.
4. لایه‌بندی لعاب (۳–۵ لایه نازک): هر لایه را قبل از لایه بعدی کاملاً خشک کنید.
5. کنترل دمای کوره: دمای بالا رنگ را می‌سوزاند، دمای پایین لعاب را خام نگه می‌دارد.
6. جلوگیری از حباب در لعاب: پودر لعاب را الک کنید و محلول بَس را فیلتر کنید. قلم‌مو را آرام حرکت دهید تا هوا وارد نشود.
7. پخت تدریجی و خنک‌سازی آهسته: کوره را به‌ تدریج تا دما بالا ببرید و پس از پخت، در کوره خنک کنید.
8. استفاده از شابلون و استامپ: برای طرح‌های پیچیده،از استامپ سیلیکونی استفاده کنید.
9. تمیز کردن ابزار پس از هر مرحله: قلم‌موها را با آب + الکل بشویید؛ باقی‌مانده لعاب خشک‌شده، کار بعدی را خراب می‌کند.

سخن آخر

اهمیت میناکاری بر هیچ فردی که عاشق این هنر است، پوشیده نمی‌باشد. در این مقاله به آموزش میناکاری روی سفال پرداختیم. همانطور که گفته شد این هنر نیاز به تخصص و مهارت دارد و افرادی که در این حوزه علاقه مند به ظروف میناکاری هستند، می‌توانند به سایت چارشین مراجعه کنند. این سایت تنوع بسیاری در محصولات میناکاری دارد و بنابر سلیقه‌ هر کسی، محصول مورد نظر آن فراهم می‌کند.

سوالات متداول

تفاوت میناکاری روی سرامیک با سفال چیست؟

سرامیک پخت بالاتر (۱۲۰۰ درجه) و منافذ کم‌تر دارد و در نتیجه لعاب روان‌تر پخش می‌شود.

ظروف سفالی میناکاری شده برای غذا ایمن هستند؟

بله، اگر لعاب بدون سرب و کادمیوم باشد و گواهی بهداشت داشته باشد. پس از پخت کامل، هیچ ماده مضری ندارد.

در آموزش میناکاری مبتدی چه اشتباهاتی رایج است؟

لایه ضخیم لعاب، پخت ناکافی یا استفاده از مداد معمولی از مشکلات میناکاران مبتدی می‌باشد.

 ظروف میناکاری خود را از چه سایتی خریداری کنیم؟

چارشین از مجموعه‌هایی است که ظروف میناکاری را در قیمت و تنوع بسیاری عرضه می‌کند. هدف اصلی این تیم پرتلاش کسب رضایت مشتری می‌باشد. به همین منظور مزایای خود را تا حد توان افزایش می‌دهد.